Объяснение
Бүйрекүсті бездері – әр бүйректің үстінде орналасқан жұп эндокриндік без. Олар ағзаның стресс жағдайына бейімделуіне, зат алмасуға және қан қысымын реттеуге қатысады.
Орналасуы: Бүйректердің дәл үстінде орналасады. Көлемі шағын, бірақ қызметі өте маңызды. Бұл гормондар қорқыныш, қуаныш, стресс кезінде бөлініп, жүрек соғысын жиілетеді, күш-қуатты арттырады.
⚡ Қызметтері
Стресс кезінде ағзаны қорғау
Қан қысымын реттеу
Зат алмасуды басқару
Иммундық жүйеге әсер ету
Эмоциялық күйді реттеу
❗ Қызықты деректер
Адреналин «қауіп гормоны» деп аталады
Бүйрекүсті безі істемесе, адам тез шаршайды
Күшті эмоция кезінде бұл бездер өте белсенді жұмыс істейді
Айырша безі кеуде қуысында, төс сүйегінің артында, жүрекке жақын орналасады. Айырша безі – иммундық жүйенің маңызды мүшесі.
Ол: ағзаны ауру тудыратын микробтардан қорғайды; Балалық шақта айырша безі өте жақсы дамыған;
👉 Сондықтан балалардың иммунитеті осы безге қатты тәуелді.
Айырша безі болмаса немесе дұрыс жұмыс істемесе: адам жиі ауырады;
иммунитет әлсірейді.
🔬 Қызықты дерек
Айырша безі кейде «иммунитет мектебі» деп аталады,
себебі ол қорғаныш жасушаларын «жаттықтырады».
Қалқанша безі мойынның алдыңғы жағында, көмейдің астында орналасқан.
Пішіні көбелекке ұқсайды.
Қалқанша безі – ағзадағы ең ірі эндокриндік бездердің бірі.
Ұйқы безі құрсақ қуысында, асқазанның артқы жағында орналасқан.
Ұзынша пішінді.
🧬 Ерекшелігі
Ұйқы безі – аралас без, яғни:
ас қорытуға қатысады;
гормондар бөледі.
Жыныс бездері – адамның көбеюіне және жыныстық дамуына қатысатын бездер.
Олар:
ер балаларда – аталық бездер
қыз балаларда – аналық бездер деп аталады. Ұлдардаға бұл безден бөлініетін гормонның әсері: бұлшықеттердің дамуы;
дауыс жуандауы; ер балаларға тән белгілердің қалыптасуы. Ал қыздардығы әсері бойжетудің басталуы;
сүйек пен дене пішінінің дамуы;
қыз балаларға тән белгілердің қалыптасуы.
Жыныс бездері:
✔ жыныс жасушаларын түзеді
✔ гормондар бөледі
✔ жасөспірімдік даму үшін маңызды
ипофиз безі мидың түбінде, сүйектегі кішкентай ойыста орналасқан.
Өлшемі шағын болса да, қызметі өте маңызды.
🧬 Неліктен маңызды?
Гипофизді «бездердің басшысы» деп атайды,
себебі ол басқа эндокриндік бездердің жұмысын реттейді
Сүт безі дегеніміз не?
Сүт безі – сүт түзуге арналған без.
Ол тек әйел адамдарда жақсы дамыған.
📍 Орналасуы
Сүт бездері кеуде аймағында, тері астында орналасады.
Тер безі дегеніміз не?
Тер безі – теріде орналасқан бездер, олар тер (тер сұйықтығын) бөледі.
Тер бездері адамның дене температурасын реттеуге көмектеседі.
📍 Орналасуы
Тер бездері бүкіл денеде болады, әсіресе:
қолтықта
алақанда
табанда
маңдайда көп кездеседі.
Қызықты дерек
Адам денесінде 2–5 миллионға дейін тер безі болады.
Кейбір адамдар бір күнде 1–2 литрге дейін тер бөлуі мүмкін.
Сілекей бездері – ауыз қуысында сілекей шығаратын бездер,
олар ас қорыту процесіне және ауыз гигиенасына қатысады.
Адам тәулігіне шамамен 1–1,5 литр сілекей шығарады.
Қарын (асқазан) бездері
Асқазанның кілегейлі қабатында орналасқан.
Асқазан сөлін бөледі.
Ішек бездері
Аш ішектің кілегейлі қабатында орналасқан.
Ішек сөлін бөледі.
Қызметі:
Қарын бездері – қорыту процесін бастайды.
Ішек бездері – қорыту процесін аяқтайды.
AP Human Geography Latin American Map Quiz
heart